
Krótka odpowiedź brzmi: tak — cudzoziemcy kupują nieruchomości w Albanii na tych samych zasadach prawnych co obywatele Albanii, łącznie z dziedziczeniem, z jednym wyjątkiem, który w praktyce prawie nikomu nie sprawia problemu, bo i tak nie jest to rodzaj nieruchomości, którego chce większość kupujących. Proces zakupu krok po kroku omówiony jest osobno — to jest część dotycząca specyfiki cudzoziemców kryjąca się pod nim: co jest faktycznie ograniczone, jak nierezydenci naprawdę płacą i gdzie tkwi rzeczywiste ryzyko.
Mieszkania, domy, powierzchnie komercyjne — wszystko dostępne dla zagranicznych kupujących na identycznych warunkach co dla obywateli, bez wymogu wzajemności, bez specjalnego pozwolenia. Jedynym wyjątkiem jest ziemia rolna, czyli truall bujqësor: bezpośredni zakup jest zabroniony dla osób fizycznych będących cudzoziemcami. Dwa sposoby obejścia tego to albańska spółka sh.p.k., która może posiadać ziemię rolną w sposób niedostępny dla osoby fizycznej-cudzoziemca, albo dzierżawa na okres do 99 lat, która dla większości praktycznych celów funkcjonuje jak własność, bez przenoszenia samego tytułu prawnego. Żadna z tych dróg nie ma znaczenia dla zdecydowanej większości kupujących, bo prawie nikt nie kupuje ziemi rolnej — ale warto wiedzieć, że ta granica istnieje, zanim zaskoczy nas w jakiejś ofercie.
Dziedziczenie podlega tej samej zasadzie równych warunków: spadkobiercy zagranicznego właściciela dziedziczą albańską nieruchomość dokładnie tak samo, jak dziedziczyliby ją spadkobiercy obywatela Albanii.
To jest część, którą pomija hasło „tak, cudzoziemcy mogą kupować". Kredyt hipoteczny dla nierezydenta z albańskiego banku jest w praktyce niemal nieosiągalny — rynek po prostu nie jest zbudowany pod udzielanie kredytów kupującym bez lokalnego dochodu czy długiej relacji bankowej. Lukę tę wypełnia zamiast tego finansowanie deweloperskie: raty 0% rozłożone od rezerwacji aż po odbiór kluczy to standardowy instrument finalizujący sprzedaż nowych inwestycji, a nie żadna specjalna łaska. Kupujący, którzy potrzebują finansowania, budują wokół tego swój zakup zamiast opierać się na kredycie hipotecznym, a większość kupujących, których stać na gotówkę, właśnie tak robi, bo to również najszybsza droga przez cały proces — przelew SWIFT bezpośrednio na rachunek escrow notariusza, bez konieczności posiadania lokalnego konta, by dokończyć zakup (choć jego otwarcie jest możliwe, choć powolne, dla tych, którzy chcą je mieć później).
| Pozycja | Obawa | Co naprawdę to rozwiązuje |
|---|---|---|
| 1 | Ryzyko związane z tytułem własności, katastrem i legalizacją | Niezależny prawnik, który samodzielnie pobiera wyciąg ASHK — obowiązująca zasada to "bez wyciągu nie ma przelewu" |
| 2 | Pieniądze za nieruchomość w budowie bez rachunku escrow | Zakup gotowej nieruchomości z już zdjętą hipoteką (hipotekë) lub sprawdzenie historii dewelopera przed dokonaniem jakiejkolwiek płatności |
| 3 | Jakość budowy | Kontrola przeprowadzona przez niezależnego inżyniera, a nie własne poświadczenie dewelopera |
| 4 | Płatności gotówkowe i zaniżona wartość w umowach | Jedna przejrzysta umowa, tylko przelew bankowy, podana pełna cena |
| 5 | Płynność przy wyjściu i sezonowość | Uczciwy model finansowy i strefa z realną gospodarką poza sezonem, a nie tylko letnią |
| 6 | Wolne sądy | Zapobieganie za pomocą czterech powyższych punktów — "po prostu pozwę" to plan skazany na porażkę, biorąc pod uwagę, ile to trwa |
Ta lista jest uszeregowana według częstotliwości występowania w przeglądzie DomLivo obejmującym fora zagranicznych kupujących, wywiady z agencjami i udokumentowane skargi — to nie ogólna lista obaw, lecz rzeczywisty ranking częstotliwości.
Zagraniczni kupujący nie są jedną grupą z jednym zestawem obaw — polscy i czescy kupujący skupiają się na wybrzeżu, licząc na zyski z najmu krótkoterminowego, Włosi kupują w Vlorze tyleż z myślą o klimacie i połączeniach promowych, co o inwestycji, a niemieccy i szwajcarscy kupujący opierają się raczej na kanałach pośredników-prawników niż na bezpośrednich transakcjach z agencjami. Pełniejsze zestawienie tego, kto kupuje, skąd i dlaczego warto przeczytać, jeśli chce się ocenić, jak konkurencyjna jest naprawdę dana strefa.
Ten zakres rozciąga się od pojedynczego mieszkania aż po skalę instytucjonalną — Eagle Hills, Adal Holdings oraz podmioty powiązane z Kushnerem to również inwestorzy zagraniczni, tyle że prowadzący inwestycje warte kilkaset milionów euro, a nie kupujący jedno mieszkanie. Nie istnieje właściwie dedykowany rynek REIT-ów ani funduszy, ponieważ Albania nie ma prawdziwej giełdy papierów wartościowych, na której mogłyby się notować, więc niemal cały ten kapitał instytucjonalny trafia jako bezpośrednia inwestycja projektowa, a nie poprzez fundusz, w który mógłby zainwestować także mniejszy zagraniczny nabywca.
Fiński nabywca, który zapłacił za lokal na etapie przedsprzedaży w Sarandzie, nigdy nie otrzymał kluczy; historia jest udokumentowana na tyle dobrze, że powstała nawet strona internetowa katalogująca ten przypadek, a własny wniosek nabywcy, przytoczony później, był dosadny: kupować należy wyłącznie gotowe nieruchomości z już zarejestrowaną hipotekę, nigdy w przedsprzedaży na obietnicę.
Nabywca z Tirany, który w 2008 roku notarialnie wpłacił zaliczkę w wysokości 40%, wciąż nie miał kluczy trzy lata później — przypomnienie, że sama forma notarialna nie oznacza "ochrony", jeśli sam projekt utknie w miejscu.
Inny udokumentowany przypadek: wpłacona pod presją agenta "rezerwacja" w wysokości 20 000 euro, po czym budowa została wstrzymana, a umowa w ogóle nie zawierała klauzuli zwrotu pieniędzy. We wszystkich trzech przypadkach wzorzec jest ten sam — pieniądze przechodziły z rąk do rąk, zanim faktycznie sprawdzono zabezpieczenia, które mogłyby wychwycić problem.
Każda obawa z powyższej listy sprowadza się do tego samego dokumentu: kartela e pasurisë, czyli wyciągu własnościowego z ASHK. Pobierz go samodzielnie, niezależnie, zanim jakiekolwiek pieniądze zostaną przekazane — nie wersję dostarczoną przez sprzedawcę lub agenta. Osiem konkretnych rzeczy, które mogą pójść nie tak w albańskich tytułach własności, omówione są w pełni osobno, ale reguła, która ma tu znaczenie, jest prostsza niż ta lista: jeśli nie możesz uzyskać czystego wyciągu, to jest właśnie odpowiedź, a nie problem do rozwiązania po wpłaceniu zadatku. Gdy sytuacja prawna jest już jasna, kolejnym prawdziwym pytaniem jest co faktycznie jest dostępne na rynku.